Michał Macioszek

Psychoterapia to metoda leczenia zaburzeń psychicznych oraz radzenia sobie z trudnościami natury psychicznej, wywodząca się z psychoanalizy. W ogólnym założeniu na terapię składają się rozmowy z psychoterapeutą a celem jest ulżenie w cierpieniu i poprawa funkcjonowania społecznego, psychicznego, oraz wspieranie rozwoju osobistego. Psychoterapia jako metoda leczenia oparta na nauce jest dziedziną stosunkowo młodą. Wywodzi się z psychoanalizy stworzonej przez Sigmunda Freuda w pierwszych dekadach XX wieku. Psychoterapia jest podzielona na wiele nurtów podchodzących do procesu terapeutycznego z kilku perspektyw. Zjawisko to jest efektem różnorodności spojrzeń ludzkich na psychikę człowieka oraz ciągłego procesu rozwoju psychologii jako nauki będącej postawą psychoterapii. Wiele dróg, w które psychologia się rozwija przekłada się na różne perspektywy na człowieka a co za tym idzie, na różne nurty psychoterapeutyczne.

Psychoanaliza – “Matka” psychoterapii. Metoda leczenia zaburzeń, przede wszystkim nerwicowych (t.j. lękowych), która ma swoje korzenie w psychiatrii. Wychodzi z założenia, że nieświadome doświadczenia człowieka, zwłaszcza z okresu dzieciństwa, kreują teraźniejszą rzeczywistość człowieka. Ważny jest wpływ fizjologii na psychikę, ponieważ pragnienia i impulsy często mają podłoże w ciele i jego potrzebach. Psychoanaliza skupia się na odkrywaniu nieświadomych treści w umyśle człowieka poprzez analizę snów, skojarzeń, fantazji oraz nieświadomych zachowań (odruchów, przejęzyczeń). W trakcie tych rozmów psychoanalityk próbuje odkryć ukryte znaczenia myśli i pragnień swojego pacjenta. Odkrywanie podświadomości, ma pomóc zrozumieć siebie samego i jest to głównym celem leczniczym. Dodatkowo eksploracja dokonująca się w psychoanalizie ma wyzwolić człowieka, dać mu wolność od jego własnych nieświadomych pragnień. Psychoanaliza jest bardzo intensywnym procesem, psychoanalityk i pacjent mogą spotykać się nawet 4-5 razy w tygodniu, rzadziej w psychoterapii psychoanalitycznej która jest czymś pomiędzy psychoanalizą a psychoterapią psychodynamiczną.

Nurt Psychodynamiczny – Terapia psychodynamiczna jest nurtem wyrastającym z psychoanalizy, można zaryzykować stwierdzenie, że jest jej kontynuacją, wynikającą z zmiany podejścia do terapii. Nurt psychodynamiczny również zakłada eksplorację treści nieświadomych oraz ich pochodzenia, ale zamiast skupiać się na samym znaczeniu podświadomych myśli, ważne jest ich zrozumienie w kontekście bieżącego funkcjonowania człowieka tu i teraz. Terapie psychodynamiczne kładą nacisk na relację pacjenta, zwłaszcza to w jaki sposób dawne relacje z rodzicami oraz innymi ważnymi ludźmi w życiu przekładają się na aktualne funkcjonowanie. Fizjologia i tutaj odgrywa ważną rolę, niezaspokojone potrzeby w okresie dorastania stają się powodami do problemów w dorosłości. Innym ważnym punktem jest analiza sposobów radzenia sobie z stresem i trudnymi sytuacjami, czyli badanie mechanizmów obronnych.

Nurt Poznawczo Behawioralny – Terapia poznawczo behawioralna powstała niejako w kontrze do psychoanalizy, jej podstawowym założeniem jest, że człowiek uczy się pewnych sposobów funkcjonowania i pewnych zachowań w ciągu życia (w szkole, w domu). Wyuczone sposoby funkcjonowania z wczesnego życia są potem używane jako nieświadome schematy i sposoby radzenia sobie. Jest to powód dla, którego ważne jest badanie schematów funkcjonowania i zastanowienie się czy nie da się znaleźć lepszych. Terapia poznawczo behawioralna stawia na naukę konkretnych sposobów radzenia sobie z różnorakimi problemami, daje narzędzia, które mają tu i teraz pomóc radzić sobie z określoną trudnością. Ten rodzaj terapii oferuje naukę sposobów rozładowywania stresu, złości, ćwiczenia relaksacyjne, zmianę podejścia do ludzi i trudnych sytuacji. W przeciwieństwie do nurtów wywodzących się z psychoanalizy, poznawczo behawioralny nie zajmuje się podświadomością i mniejszą uwagę poświęca temu co było, bardziej interesuje go jak pomóc tu i teraz.

Nurt Systemowy – Psychoterapia systemowa zakłada, że na świat człowieka składa się jego otoczenie oraz relacje, w których się znajduje. To właśnie relacje oraz to jak są rozumiane i jak wpływają na jednostkę, jest głównym celem analizy. W czasie terapii systemowej analizuje się funkcjonowanie w systemach koleżeńskich, pracowniczych a przede wszystkim bliskie relacje i relacje rodzinne oraz to w jaki sposób kształtują rzeczywistość pacjenta. Jest to ważne jakie pacjent ma podejście i jakie miał doświadczenia z innymi ludźmi ponieważ wpływa na to jak postrzega siebie i innych. Ten nurt jest najczęściej stosowanym w terapiach rodzinnych, ale sprawdza się również wśród pacjentów indywidualnych doświadczających problemów relacyjnych.

Nurt Gestalt – Psychoterapia gestalt (t.j. postać, całość) wyrasta z tradycji terapii humanistycznych, skupiających się na optymistycznej perspektywie na człowieka. Podejście to zakłada, że człowiek jest niepowtarzalną i wyjątkową całością składającą się z wielu systemów, które razem tworzą coś więcej niż tylko sumę swoich części. Eksploracja różnych doświadczeń i sposobu przeżywania jednostki pomagają wniknąć w jej świat i lepiej zrozumieć w jaki sposób postrzega rzeczywistość i co w tym postrzeganiu może być przyczyną jej cierpienia. Psychoterapeuci gestalt używają całej gamy rozmaitych narzędzi jak dialogu, odgrywania scen oraz pracy z ciałem, również odreagowania trudnych emocji w gabinecie. Celem terapii gestalt jest uzyskać narzędzia do autoregulacji i rozwijania się bez wcześniejszych przeszkód poprzez lepsze zrozumienie siebie, swoich przeżyć, potrzeb i tego jaką ma się relacje ze światem.

Nurty humanistyczno-egzystencjalne – Psychoterapeuci humanistyczni wychodzą z założenia, że człowiek jest dobry i posiada tendencję do samoleczenia. Głównym celem terapii humanistycznej jest stworzyć pacjentowi na tyle bezpieczne i ciepłe środowisko, żeby sam mógł zająć się sobą i rozwiązać swoje problemy przy ciepłym wsparciu terapeuty. Element egzystencjalny skupia się na szukaniu sensu i użyciu go jako motywatora do zmian w życiu pacjenta. Znalezienie własnych wartości, odnalezienie sensu w cierpieniu i wzięcie odpowiedzialności za własne życie, zapewnia siłę do działania i w efekcie może przynieść satysfakcje i szczęście. Terapia ta najlepiej sprawdza się u osób zagubionych, wypalonych, nie mogących znaleźć sensu życia.

Terapia integratywna – Integratywny nurt terapii nie tyle jest nurtem co połączeniem metod z poprzednich nurtów, używanych przez terapeutę wspólnie do szerokiego podejścia do pacjenta. Taka integracja wymaga od terapeuty wiele wiedzy i doświadczenia w zakresie wcześniej wspomnianych nurtów.